حرکت امام حسین به سمت کربلا

حرکت امام حسین (ع) از مدینه به مکه ، از مکه تا کربلا

حرکت امام حسین (ع) از مدینه به مکه ، از مکه تا کربلا

حرکت  امام حسین (ع) از مدینه به مکه ، از مکه تا کربلا به سمت کوفه و تغییر مسیر از منزل اشراف به سوی کربلا ، سرشار از درس ها و آموزه ها و ظرافت هایی است که با مطالعه دقیق راه و حوادث آن آشکار می شود. . .

امام حسین (ع)
حرکت امام حسین (ع) از مدینه به مکه ، از مکه تا کربلا به سمت کوفه و تغییر مسیر از منزل اشراف به سوی کربلا ، سرشار از درس ها و آموزه ها و ظرافت هایی است که با مطالعه دقیق راه و حوادث آن آشکار می شود.


طول سفر از مدینه تا مکه و از مکه تا کربلا و شهادت در روز عاشورا حدود یک صد و شصت روز است . امام ۲۷ رجب سال ۶۰ هجری یعنی دوازده روز بعد از مرگ معاویه از مدینه به مکه هجرت نمود و روز سوم شعبان به پایگاه وحی ( یعنی مکه) قدم گذاشت. ماه های شعبان ، رمضان ، شوال ، ذیقعده تا هشتم ذی حجه ( یوم الترویه ) حدود صد و سی روز امام در جوار مکه اقامت داشتند . وسپس سفر شکوه مند و حماسی خود را برای آفرینش عظیم ترین حادثه تاریخ بشری آغاز کرده است .


بیست و چهار روز بعد از حرکت از مکه ، روز دوم محرم سال ۶۱ هجری برابر با ۱۱ یا ۱۲ مهر سال ۵۹ شمسی ، امام با کاروان و یاران و همراهان به کربلا رسید ، این فاصله حدود ۴۳۰ کیلومتر بوده است که روزانه متوسط ۲۰-۱۶ کیلومتر راه سپری شده است .


منزل های مسیر به شرح ذیل است :

* منزل اول : بستان بن معمر ( ابن عامر ) 

نقطه پیوند دو وادی نخله یمانی و نخله شمالی است و متعلق به مر بن عبید الله بن معمر بوده است که به « بستان ابن عامر » معروف است . صبحگاه ۸ ذی حجه سال ۶۰ هجری از مکه آهنگ کوفه کرده است .


* منزل دوم : منزل ابطح

ابطح به سیل گاه وسیعی که در آن سنگ ریزه و ریگ است گفته می شود و نیز به دره پهن و مجرای فراخ ، مسیل پهن ، هموار و صاف و مسطح نیز می گویند. ابتدای این منزل وادی منا و انتهای آن مقبره ای می پیوسته که اهل مکه به آن معلّی می گفتند . محل پیوستن نخستین پیوستگان به کاروان اباعبدالله الحسین(ع) را این منزل نوشته اند .


* منزل سوم : منزل تنعیم 

این منزل در دو یا چهار فرسنگی مکه قرار دارد و نام آن از کوهی به نام « تنعیم » که درسمت راست این منطقه قرار دارد ، گرفته شده است . و در سمت چپ آن نیز کوهی به نام « ناعم » است . زمین میان این کوه را « دشت لغمان » می گفتند . از حوادث این منزل ملاقات عبدالله بن عمر با امام حسین (ع) است . امام حسین (ع) و همراهان در این منزل با کاروانی برخورد کردند که بحیر بن ریسان عامل یمن برای تبریک و تهنیت آغاز حکومت یزید به شام اهداء کرده بود.


* منزل چهارم : منزل صفاح : 

صفاح کناره و حاشیه کوه است . و این ناحیه در دامنه کوه قرار د ارد . از مهم ترین حوادث در این منزل، ملاقات ابا عبد الله الحسین(ع) با فرزدق شاعر عرب و مذاکراتی که میان وی و امام صورت گرفت ، این بیت را به فرزدق نسبت داده اند :
« لقیت الحسین بارض صفاح / علیله الیلامق و الدرق ؛ حسین را در سرزمین صفاح دیدار کردم که قبایی بر تن و سپری بر دوش افکنده است» .


* منزل پنجم : وادی عقیق 

در این منزل برای حج احرام می بستند ، وادی به معنای مسیل و سرزمین گود میان دو کوه یا تپه است . وجود آب این منزل را توقف گاه کاروانیانی می کرد که از دو سوی مکه به کوفه وکوفه به مکه حرکت می کردند . دریافت نامه یحیی بن سعید بن عاص و عبدالله بن جعفر را به این منزل نسبت داده اند .


* منزل ششم: ذات عرق 

عرق نام کوهی است در راه مکه که عراقی ها از آن مسیر وارد مکه می شدند . منزل ذات عرق میان مکه و عراق محل میقات احرام برای مناطق شرقی مکه است و فاصله این منزل تا مکه حدود دو منزل تقریباً ۹۲ کیلومتر است که امام دو روز در آن اقامت داشتند . ملاقات امام با بشر بن غالب اسدی ، چهره آشنای کوفه و دیدار با ریاش مهم ترین حوادث این منزل است .


* منزل هفتم : منزل عیون : 

وفور آب ، چشمه ساران و گودال های پر از آب باعث شده که این منزل را « عیون » بنامند. عیون فرودگاه زائران بصره است . امام حسین (ع) در این منزل برای مسافران کوفه درباره فساد حکومت اموی ، حقانیت خویش و اهل بیت (ع) و علت قیام و حرکت و اشاراتی به فرجام راه مطالبی را بیان فرمودند .


* منزل هشتم : غمره : 

غَمَره یکی از گذرگاه هایی است که امام و همراهانش از آن جا عبور کردند و درنگ بسیار کوتاهی در آن جا داشتند . این منطقه جزو « بطن الرمه » محسوب می شده است . این منطقه دارای امکانات به دلیل رفت و امد کاروانیان بوده است . که قافله هایی که از راه می رسیدند برای نوشیدن و برداشتن آب در این نقطه توقف می کردند . واژه غمره به معنی انبوه مردم ، آب بسیار و گرداب زا ، شدت وسختی ، جایگاه فراوانی اشیاء به کار رفته است .


* منزل نهم : منزل رهیمه ؛

رهیمه تصغیر واژه « رهمه» ، باران اندک و نرم و مداوم است . رهیمه منطقه ای آباد نزدیک کوفه است . و آن را چشمه ای نیز د انسته اند که بعد از منطقه ای به نان « خفیه » بوده است و فاصله بین رهیمه و خفیه سه میل است و در قسمت غربی قطیفه قرار دارد . ملاقات ابو هریره اسدی ، بیان سه برنامه حکومت فاسد اموی در مقابله با خود اشاره دارد . موج فرهنگی و تبلیغاتی ، موج اقتصادی و تهدید اقتصادی ، تصمیم به قتل .


* منزل دهم :حاجر ( حاجز ) 

یکی از منازل مهم و حادثه خیز کاروان کربلا است . حاجر به معنای نگاه دارنده آب و جایی که آب در آن جمع می شود . در این منطقه ر اه بصره و کوفه در مسیر مدینه یکی می شود . امام در این منزل نامه مسلم بن عقیل را دریافت کردند و امام نامه ای به کوفیان نوشتند و نامه را به سفیر خویش ، قیس بن مُسّهر صیداوی سپرد تا به برزگان کوفه ( سلیمان بن صرد خزاعی ، مسیب بن نجبه ، رفاعه بن شداد ، و عبد الله بن و ال ) برساند . ورود امام به این منزل سه شنبه ۱۵ ذی حجه سال ۶۰ هجری ، یک هفته پس از حرکت از مکه بوده است . برخی محل دریافت شهادت مسلم بن عقیل و هانی بن عروه را این منزل دانسته اند .


* منزل یازدهم : منزل خزیمیّه 

منزل خزیمیّه منسوب به خزیمه بن خازم بوده است . نیاز به کسب اطلاعات گفتگو با انبوه مردم و استراحت دادن به کاروان سبب توقف یک شبانه روزی اما در این نقطه بوده است و ورود اما به این منزل در روز جمعه ۱۸ ذی حجه بوده است .


*منزل دوازدهم : منزل شقوق 

شقوق به معنی ناحیه هاست . قبر عبادی رئیس قبیله بنی اسد در این منزل بوده ست . ملاقات فرزدق شاعر با امام و خبر شهادت حضرت مسلم و هانی بن عروه را به این منزل نسبت داده اند . اما بعد از یک شبانه روز اقامت در خزیمیه ، روز شنبه نوزدهم یا یکشنبه بیستم ذی حجه به شقوق رسیده اند .


* منزل سیزدهم : منزل اَجفر

اجفر به معنی چاه عمیق است . این منطقه به کوفه نزدیک از مکه است . وجود قصر و مسجد گواه آبادی و فراوانی جمعیت در این منزل محسوب می شود و فاصله آن تا مکه سی و شش فرسخ بوده است . اما در این نقطه نیز عبور کرده اند .


* منزل چهاردهم : منزل زَرود ( زُرود) 

زرود به معنی بلعنده ، ریگ زارها و شن زارها در این منطقه آب باران را می بلعید و این منطقه وادی حوض و برکه بوده است . یکی از حوادث مهم این منزل جذب و همراهی زهیر بن قین بجلی است که بارگاه مجلل و با شکوهی در آن منزل داشت . ورود امام به این جایگاه دوشنبه ۲۱ ذی حجه نگاشته اند . در این منزل چند تن از یاران اما از جُهینه ( منطقه ای نزدیک به مدینه ) به اما پیوسته بودند . اعلام وفاداری کردن و بر پیمان خویش پافشاری کردند که می توان از مجمع بن زیاد بن عمرو جهنی ، عباد بن مهاجر بن ابو مهاجر جهنی ، عقبه بن صلت جهنی یاد کرد .


* منزل پانزدهم : منزل ثعلبیه :

امام حسین (ع) نزدیک غروب به این منزل رسیدند ، ثعلبه مردی از بنی اسد بود که در این جا چشمه ای حفر کرده بود و که به همین دلیل به «ثعلبیه» معروف شد . امام نزدیک یک شب در آن درنگ کرد و با مردم و قافله ها و مسافران سخن گفتند . ورود امام به این منزل قبل از ظهر سه شنبه ۲۲ ذی حجه بوده است . فاصله بین ثعلبیه و خزیمیه را بیست و سه میل نوشته اند . در این منزل امام به خورجین های پر از نامه که از سمت کوفه برای وی ارسال شده بود در سخنان خویش اشاره می کند.


* منزل شانزدهم : منزل زباله 

یکی از آبگاه های مهم و حادثه ساز در مسیر امام حسین (ع) منزل زباله بود. زباله محلی است که آب را در خود نگاه می دارد . درا ین روستای پر از آب طوایفی از بنی اسد زندگی می کردند . تقریباً تمام این مناطق تا کربلا محل استقرار بنی اسد بوده است . دریافت خبر شهادت عبد الله بن یقطر ، خبر شهادت قیس بن مسهر صیداوی از سوی قاصد عمر سعد ، رسیدن فرستاده محمد بن اشعث و عمر سعد به درخواست مسلم بن عقیل با نامه ای حاکی از بی وفایی و پیمان شکنی مردم کوفه مهم ترین حوادث در این منزل بوده است .


* منزل هفدهم : منزل قاع 

قاع ، به معنی دشت و زمین هموار . این منزل به کوفه نزدیک بود . و کاروان ها به دلیل آب و آبادی و مسجدی که در آن جا بوده است در آن توقف می کردند. منزل قاع را بین زباله و بطن العقبه دانسته اند . امام حسین (ع) توقف کوتاهی در این منزل کردند و پس از آب گیری به سمت منزل بعد حرکت کردند .


* منزل هجدهم : منزل عقبه ( بطان ) 

کاروان کم کم به کوفه نزدیک می شود. طایفه ای از بنی اسد درا ین محل سکونت دارند. وجود قصری مرتفع و مسجدی گواه روستایی سر سبز و آباد در آن منطقه بوده است . ورود امام به این منزل وز جمعه ۲۵ ذی حجه الاحرام بوده است . امام حسین (ع) در این محل خواب دید سگانی به او حمله می کنند و پیشاپیش آن ها سگی دو رنگ ( پیس ) دیده می شود . امام حسین (ع) به یاران می فرمایند: « ما ارانی الا مقتولاً ؛ من جز کشته شدن فرجام نمی بینم ». آن گاه خواب خود را بازگو می کنند.


*منزل نوزدهم : منزل واقصه 

این منزل در مسیر مکه به کوفه قرار داشت . و فاصله آن تا کوفه ۳ روز بود. قافله امام حسین (ع) با عبور از بطن عقبه به واقصه رسید . اما در این محل درنگی نداشته است و به سمت شراف حرکت می کند. بین شراف و واقصه دو میل فاصله بوده است . عبور از این محل روز ۲۶ ذی حجه الحرام بوده است .


* منزل بیستم ؛ منزل شراف ( اشراف )

نخستین منزل گاه برخورد نیروهای ابا عبدالله الحسین (ع) با سپاه عبید الله بن زیاد « شراف » است منطقه ای پر آب و درخت که به دلیل برجستگی و بلندی « شراف » نامیده می شد . امام و همراهان شب را در شراف گذراندند و صبحگاهان به جوانان فرمان داد که مشک ها را پر کنند و آب ذخیره نمایند که میهمانانی تشنه در راه خواهیم داشت . ورود حضرت امام حسین (ع) به منزل اشراف را شنبه ۲۶ ذی حجه نگاشته اند . در این منزل حر به امام حسین (ع) پیشنهاد می کند که راهی را انتخاب کن که تو را نه به کوفه برساند و نه به مدینه باز گردی ، تا من نیز عذری نزد ابن زیاد داشته باشم .


* منزل بیست و یکم : منزل ذوحُسَم 

نام این سرزمین ذو حسم به معنای مانع و باز دارنده است . و به خاطر دارا بودن پناهگاه و حصار و بازدارنده از نظر نظامی به این نام خوانده شده است . حسم به معنی خار بلند و شمشیر است و شاید به خاطر خارزار بودن به این نام معروف شده بود. امام حسین (ع) در این منزل سخنرانی های مهم و روشنگرانه ای ایراد فرمودند . منزلگاه ذو حسم پایگاه عشق بازی یاران و نمایشگاه معرفت و بصیرت اصحاب امام حسین (ع) است و به دلیل هراس و نگرانی کودکان در مواجهه با سپاه حر ، امام زنان و کودکان در کنار ذوحسم پناه داد و در فاصله بر پایی نماز ظهر و عصر در این پناهگاه بودند .


* منزل بیست و دوم : منزل بیضه 

دشتی هموار و بی گیاه را بیضه گویند. این زمین بین عذیب و واقصه و متعلق به بنی یربوع بن حنظله بوده است و به دلیل سفیدی و روشنی به آن بیضه می گویند. امام حسین (ع) در این منزل سخن رانی آتشین و با شکوهی ایراد فرمودند و در سخنان خود با استناد به سخنان پیامبر به معرفی نظام حاکم اموی و قانون شکنی آن ، جایگاه امام ، بیان دلایل حرکت و قیام ، چشن انداز آینده ، حرکت و سرزنش پیمان شکنان ، معرفی خود به عنوان اسوه و رابطه امام با جامعه پرداخت.


* منزل بیست و سوم : منزل عذیب الهجانات

این سرزمین میان قادسیه و مغیثه که تا قادسیه چهار میل و تا مغیثه سی و دو میل بود.
عذیب یعنی آب پاک و پاکیزه و گوارا و هجانات جمع هجان ، شتر نجیب و برگزیده است . امام روز دوشنبه ۲۸ ذی حجه ۶۰ هجری مطابق با ۸ مهر ۵۹ شمسی به این وادی وارد شد. امام وقتی به این سرزمین رسید از یاران در مورد شناخت جاده سئوال کرد ، هفت نفر سوار پیاده شدند که به قصد یاری امام حسین (ع) آمده بودند . این هفت تن عبارتند از: عمرو بن خالد صیداوی ، مجمع بن عبدالله العائذی ، پسر مجمع بن عبدالله ، جناده ( جابر ) بن حارث سلمان ، غلام عمرو بن خالد ( سعد) ، واضح غلام ترم ، غلام حارث . طرماح در این منزل با امام حسین (ع) ملاقات می کند و تصویری کامل طرماح از کوفه و چشم انداز حرکت امام ارائه می دهد .


*منزل بیت و چهارم : منزل قطقطانیه :

کاروان امام حسین (ع) روز سه شنبه ۲۹ ذی حجه هجری به قطقطانیه رسید . این منزل تا قصر بنی مقاتل فاصله چندانی ندارد . این منزل نزدیک کوفه و میان آن و رهیمه بیست میل فاصله دارد . امام درا ین محل درنگ نداشته است . یا پس از درنگی کوتاه به مسیر خود ادامه می دهد . در هنگام حرکت امام حسین (ع) نیروهای حصین بن نمیر ، رئیس شرطه کوفه در این منطقه مستقر بوده اند.


* منزل بیست و پنجم : قصر بنی مقاتل 

در این محل قصری متعلق به مقاتل بن حسان بن ثعلبه که میان عین التمر و قطقطانه قرار داشت . در این منزل خیمه گاه عبید الله حر جعفی افراشته بود. ملاقات عبید الله بن جعفر با امام حسین (ع) و عدم همکاری وی در همراهی و یاری وی از نکات مهم تاریخی است . او به امام حسین (ع) گفت :« من اسب و شمشیر و غلامان خود را در اختیار تو قرار می دهم» و امام حسین (ع) فرمودند :« من یاری تو را خواستم نه اسبت را ، نه در خودت خیری نیست و نیازی ندارم» . امام در این ملاقات فرمودند :« هر کس صدای مظلومیت خانواده ام را بشنود و یاری نکند ، خداودند به رو در آتش جهنم و عذابشان در افکند». نوشته اند که عبید الله بن جعفر پس از کربلا شرمسار و پشیمان و سرزنش کنان خود را به به مزار امام رسانید و مرثیه ها و سروده های سوزناک سرود. خواب امام حسین (ع) و جاری ساختن کلمه استرجاع ، خبر از شهادت امام و یارانش می دهد . ورود امام به قصر بنی مقاتل چهارشنبه اول محرم سال ۶۱ هجری بوده است . امام حسین (ع) هنگامی که از قصر بنی مقاتل حرکت کرد ، حر بن یزید ریاحی با او حرکت می کرد و هر گاه امام قصد حرکت به سوی بیابان را داشت مانع می شد تا امام را به کربلا برساند . کاروان امام اندکی به سمت راست حرکت کرد و به نینوا رسید .


* منزل بیست و ششم : نینوا 

کاروان پاکبازان عاشق سرانجام به کربلا می رسد ، به زمینی که پیش از وقوع حادثه کربلا در سال ۶۱ هجری ناشناخته بود. امام حسین (ع) هنگام ورود از نام این دیار می پرسد .


شاطیء الفرات ، طف ، عمورا ، نواویس ، عقر ، قبه الاسلام ، غاضریه ، صفورا ، شفیه و … نام های دیگر این سرزمین است . وقتی امام به کربلا می رسد امام زمزمه می کنند :” اللهم انی اعوذ من الکرب و البلا “. سپس می فرمایند: ” این همان سرزمین است . به خدا سوگند ! همین جاست که برای می گشاییم و خوابگاه شتران و ریزشگاه خون ماست و پیامبر مرا به این زمین وعده داد و در سخن او تردید و خلافی نیست “.


کربلا معنای متعددی از جمله نرمی و سستی ، وسیله ای که با آن سر را می پوشانند ، رویشگاه گیاهی به نام الکربل (ترشک) ، مزرعه خدا ، شعله ای داغ و گدازان صحرا، همسایگی با خدا ، پرستش گاه و … دانسته اند. ورود امام حسین (ع) به سرزمین «کرب» ، رنج و اندوه و « بلا » ، سختی و آزمون و مصیبت دوم محرم سال ۶۱ هجری بوده است .

منبع : تبیان

0 پاسخ

دیدگاه خود را ثبت کنید

خوشحال میشیم دیدگاه خودتون رو بنویسید

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.